آشنایی با جراحی چشم

جراحی چشم شاخه‌ای تخصصی از پزشکی است که بر مداخلات جراحی برای رفع شرایط مختلف موثر بر چشم‌ها و سیستم بینایی تمرکز دارد. این روش‌ها می‌توانند از اصلاح خطاهای انکساری تا درمان بیماری‌های تهدیدکننده بینایی را شامل شوند. هدف جراحی چشم، بهبود یا حفظ بینایی، تسکین علائم و افزایش کیفیت زندگی بیمار است.

شرایط تحت درمان با جراحی چشم

جراحی چشم در ایران طیف وسیعی از بیماری‌های چشمی را پوشش می‌دهد، از جمله:

خطاهای انکساری

این‌ها مشکلات رایج بینایی هستند که زمانی رخ می‌دهند که چشم نور را به‌درستی روی شبکیه متمرکز نمی‌کند:

• نزدیک‌بینی (Myopia): دشواری در دید واضح اجسام دور.
• دوربینی (Hyperopia): دشواری در دید واضح اجسام نزدیک.
• آستیگماتیسم: تاری دید ناشی از شکل نامنظم قرنیه.
• پیرچشمی (Presbyopia): کاهش بینایی نزدیک مرتبط با سن.

‌

آب مروارید

کدر شدن عدسی طبیعی چشم.

گلوکوم (آب سیاه)

بیماری‌ای که به عصب بینایی، که چشم را به مغز متصل می‌کند، آسیب می‌رساند.

بیماری‌های قرنیه

شرایط موثر بر سطح جلویی شفاف چشم (قرنیه).

بیماری‌های شبکیه

شرایط موثر بر بافت حساس به نور در پشت چشم (شبکیه).

اختلالات پلک

شرایط موثر بر پلک‌ها و عملکرد آن‌ها.

اختلالات عضلات چشم

شرایطی که بر هم‌ترازی و حرکت چشم تأثیر می‌گذارند (استرابیسم).

‌

انواع اقدامات جراحی چشم در ایران

چشم‌پزشکان ایرانی طیف جامعی از جراحی‌های چشم را ارائه می‌دهند. در اینجا یک مرور کلی و مفصل از اقدامات رایج آورده شده است:

جراحی انکساری

جراحی انکساری با هدف اصلاح خطاهای انکساری، کاهش یا حذف نیاز به عینک یا لنزهای تماسی است.

• زمان جراحی: بسته به روش خاص به‌طور قابل توجهی متفاوت است (به‌عنوان مثال، لیزیک معمولاً کمتر از 30 دقیقه است).
• نوع بیهوشی: معمولاً بی‌حسی موضعی (قطره چشمی).
• دوره اولیه بهبودی: روزها تا چند هفته، بسته به روش.
• مدت اقامت در بیمارستان: معمولاً سرپایی (بدون اقامت شبانه).
• نظارت توصیه شده پس از ترخیص در ایران: چند روز تا یک هفته برای پیگیری اولیه.
• زمان تخمینی بازگشت به کار/فعالیت‌های عادی: روزها تا یک هفته، بسته به روش و بهبودی فردی.

لیزیک (Laser-Assisted In Situ Keratomileusis)

لیزیک یک روش جراحی انکساری محبوب است که با استفاده از لیزر، قرنیه را تغییر شکل می‌دهد.

روند کار

• یک فلپ نازک در قرنیه با استفاده از میکروکراتوم (یک تیغه) یا لیزر فمتوثانیه ایجاد می‌شود.
• از لیزر اگزایمر برای تغییر شکل بافت زیرین قرنیه استفاده می‌شود.
• فلپ در جای خود قرار می‌گیرد.

نشانه‌ها

نزدیک‌بینی، دوربینی و آستیگماتیسم.

• زمان جراحی: تقریباً 15-30 دقیقه برای هر دو چشم.
• نوع بیهوشی: بی‌حسی موضعی (قطره چشمی).
• دوره اولیه بهبودی: سریع؛ بهبود قابل توجه بینایی اغلب در عرض 24 ساعت.
• مدت اقامت در بیمارستان: سرپایی (بدون اقامت شبانه).
• کل مدت اقامت توصیه شده: حداقل؛ معمولاً فقط روز عمل و یک ویزیت پیگیری در روز بعد.
• زمان تخمینی بازگشت به کار/فعالیت‌های عادی: 1-2 روز.

‌

لازک (Laser-Assisted Sub-Epithelial Keratomileusis)

لازک یک گزینه دیگر جراحی انکساری است که شامل بلند کردن لایه نازک سلول‌ها روی سطح قرنیه (اپی‌تلیوم) است.

روند کار

• اپی‌تلیوم با محلول الکل شل می‌شود.
• لیزر اگزایمر قرنیه را تغییر شکل می‌دهد.
• اپی‌تلیوم در جای خود قرار می‌گیرد و یک لنز تماسی بانداژی گذاشته می‌شود.

نشانه‌ها

نزدیک‌بینی، دوربینی و آستیگماتیسم، به‌ویژه برای بیماران با قرنیه نازک یا خشکی چشم.

• زمان جراحی: تقریباً 15-30 دقیقه برای هر دو چشم.
• نوع بیهوشی: بی‌حسی موضعی (قطره چشمی).
• دوره اولیه بهبودی: کندتر از لیزیک؛ ناراحتی در چند روز اول شایع‌تر است و دید واضح چندین روز تا هفته طول می‌کشد.
• مدت اقامت در بیمارستان: سرپایی (بدون اقامت شبانه).
• کل مدت اقامت توصیه شده: حداقل؛ معمولاً فقط روز عمل و چند روز برای پیگیری‌های اولیه.
• زمان تخمینی بازگشت به کار/فعالیت‌های عادی: 1-7 روز.

PRK (Photorefractive Keratectomy)

PRK یکی از اولین جراحی‌های لیزری انکساری بود. این شامل برداشتن کامل اپی‌تلیوم است.

روند کار

• اپی‌تلیوم برداشته می‌شود.
• لیزر اگزایمر قرنیه را تغییر شکل می‌دهد.
• یک لنز تماسی بانداژی برای بهبودی گذاشته می‌شود.

نشانه‌ها

نزدیک‌بینی، دوربینی و آستیگماتیسم، اغلب برای بیماران با قرنیه نازک.

• زمان جراحی: تقریباً 15-30 دقیقه برای هر دو چشم.
• نوع بیهوشی: بی‌حسی موضعی (قطره چشمی).
• دوره اولیه بهبودی: مشابه لازک، بهبودی کندتر از لیزیک است، با ناراحتی بیشتر در روزهای اولیه و زمان طولانی‌تر برای دستیابی به دید واضح (چندین روز تا هفته).
• مدت اقامت در بیمارستان: سرپایی (بدون اقامت شبانه).
• کل مدت اقامت توصیه شده: حداقل؛ معمولاً فقط روز عمل و چند روز برای پیگیری‌های اولیه.
• زمان تخمینی بازگشت به کار/فعالیت‌های عادی: 1-7 روز.

SMILE (Small Incision Lenticule Extraction)

SMILE یک جراحی لیزری چشم با حداقل تهاجم است.

روند کار

• یک لیزر فمتوثانیه یک قطعه کوچک و عدسی‌شکل از بافت قرنیه (لنتیکول) را در داخل قرنیه ایجاد می‌کند.
• لنتیکول از طریق یک برش کوچک برداشته می‌شود.

نشانه‌ها

نزدیک‌بینی و آستیگماتیسم.

• زمان جراحی: تقریباً 15-30 دقیقه برای هر دو چشم.
• نوع بیهوشی: بی‌حسی موضعی (قطره چشمی).
• دوره اولیه بهبودی: سریع‌تر از لازک/PRK، اغلب قابل مقایسه با لیزیک، با بهبود نسبتاً سریع بینایی.
• مدت اقامت در بیمارستان: سرپایی (بدون اقامت شبانه).
• کل مدت اقامت توصیه شده: حداقل؛ معمولاً فقط روز عمل و یک ویزیت پیگیری در روز بعد.
• زمان تخمینی بازگشت به کار/فعالیت‌های عادی: 1-2 روز.

ICL Implantation (Implantable Collamer Lens)

ICL شامل کاشت لنز در داخل چشم برای اصلاح خطاهای انکساری است.

روند کار

• یک برش کوچک در قرنیه ایجاد می‌شود.
• یک لنز کلامر (یک ماده زیست‌سازگار) پشت عنبیه و جلوی عدسی طبیعی قرار داده می‌شود.

نشانه‌ها

نزدیک‌بینی، دوربینی و آستیگماتیسم، اغلب برای بیمارانی که کاندیدای جراحی لیزری چشم نیستند.

• زمان جراحی: تقریباً 20-30 دقیقه برای هر چشم.
• نوع بیهوشی: بی‌حسی موضعی (قطره چشمی).
• دوره اولیه بهبودی: نسبتاً سریع، با بهبود سریع بینایی در روزهای پس از عمل.
• مدت اقامت در بیمارستان: سرپایی (بدون اقامت شبانه).
• کل مدت اقامت توصیه شده: حداقل؛ معمولاً فقط روز عمل و یک یا دو روز برای پیگیری.
• زمان تخمینی بازگشت به کار/فعالیت‌های عادی: 1-3 روز، با اجتناب از فعالیت شدید برای چند روز.

‌

برای جمع‌بندی تفاوت‌های کلیدی:

• لیزیک (LASIK): شامل ایجاد یک فلپ قرنیه است.
• لازک (LASEK): شامل شل کردن و قرار دادن مجدد اپی‌تلیوم (لایه بیرونی قرنیه) است.
• PRK: شامل برداشتن اپی‌تلیوم است.
• اسمایل (SMILE): یک روش کم‌تهاجمی است که شامل برداشتن یک لنتیول (یک قطعه نازک بافت) در داخل قرنیه است.
• ICL: شامل کاشت لنز در داخل چشم است.

این تفاوت‌ها در تکنیک منجر به تفاوت در زمان بهبودی، عوارض احتمالی و مناسب بودن برای بیماران مختلف می‌شود.

جراحی آب مروارید

جراحی آب مروارید شامل برداشتن عدسی طبیعی کدر شده چشم و جایگزینی آن با یک عدسی مصنوعی (عدسی داخل چشمی یا IOL) است.

• زمان جراحی: معمولاً 20-30 دقیقه.
• نوع بیهوشی: معمولاً بی‌حسی موضعی (قطره چشمی و/یا تزریق).
• دوره اولیه بهبودی: چند هفته برای تثبیت بینایی.
• مدت اقامت در بیمارستان: معمولاً سرپایی.
• نظارت توصیه شده پس از ترخیص در ایران: چند روز تا یک هفته برای پیگیری اولیه.
• زمان تخمینی بازگشت به کار/فعالیت‌های عادی: روزها تا یک هفته، با اجتناب از فعالیت شدید.

فیکوآموسیفیکاسیون

این رایج‌ترین تکنیک جراحی آب مروارید است.

روند کار

• یک برش کوچک در قرنیه ایجاد می‌شود.
• عدسی کدر شده با استفاده از اولتراسوند (فیکوآموسیفیکاسیون) شکسته می‌شود.
• قطعات عدسی برداشته می‌شوند.
• یک IOL وارد می‌شود.

‌

انواع IOL

• IOLهای تک‌کانونی: دید واضح را در یک فاصله (نزدیک، متوسط یا دور) فراهم می‌کنند.
• IOLهای چندکانونی: دید واضح را در چندین فاصله فراهم می‌کنند.
• IOLهای توریک: آستیگماتیسم را اصلاح می‌کنند.

‌

جراحی گلوکوم

جراحی گلوکوم با هدف کاهش فشار داخل چشمی (IOP) است که می‌تواند به عصب بینایی آسیب برساند.

• زمان جراحی: بسته به نوع جراحی گلوکوم متفاوت است (به‌عنوان مثال، ترابکولکتومی می‌تواند 1-2 ساعت طول بکشد).
• نوع بیهوشی: معمولاً بی‌حسی موضعی با آرام‌بخش، یا در برخی موارد بیهوشی عمومی.
• دوره اولیه بهبودی: چندین هفته برای بهبود چشم و تثبیت فشار.
• مدت اقامت در بیمارستان: سرپایی یا اقامت کوتاه شبانه، بسته به روش.
• نظارت توصیه شده پس از ترخیص در ایران: چند روز تا یک هفته برای پیگیری اولیه.
• زمان تخمینی بازگشت به کار/فعالیت‌های عادی: 1-4 هفته، بسته به روش و بهبودی فردی.

ترابکولکتومی

این روش یک مسیر تخلیه جدید برای خروج مایع از چشم ایجاد می‌کند.

دستگاه‌های تخلیه گلوکوم (شانت‌های لوله‌ای)

این دستگاه‌ها برای کمک به تخلیه مایع از چشم کاشته می‌شوند.

جراحی گلوکوم با حداقل تهاجم (MIGS)

روش‌های MIGS از برش‌های کوچک و دستگاه‌های تخصصی برای کاهش IOP استفاده می‌کنند.

‌

جراحی قرنیه

جراحی قرنیه به شرایط موثر بر قرنیه می‌پردازد.

• زمان جراحی: بسته به نوع جراحی قرنیه به‌طور قابل توجهی متفاوت است (به‌عنوان مثال، پیوند قرنیه می‌تواند 1-2 ساعت طول بکشد).
• نوع بیهوشی: معمولاً بی‌حسی موضعی با آرام‌بخش، یا در برخی موارد بیهوشی عمومی.
• دوره اولیه بهبودی: چندین هفته تا ماه برای تثبیت بینایی.
• مدت اقامت در بیمارستان: سرپایی یا اقامت کوتاه شبانه، بسته به روش.
• نظارت توصیه شده پس از ترخیص در ایران: چندین هفته تا ماه برای نظارت بر گرافت.
• زمان تخمینی بازگشت به کار/فعالیت‌های عادی: چندین هفته تا ماه، بسته به روش و بهبودی فردی.

پیوند قرنیه (کراتوپلاستی)

این شامل جایگزینی قرنیه آسیب‌دیده با یک قرنیه سالم از یک اهداکننده است.

انواع کراتوپلاستی

• کراتوپلاستی نافذ (PKP): جایگزینی کامل ضخامت قرنیه.
• کراتوپلاستی لاملار: جایگزینی تنها ضخامت جزئی از قرنیه.

‌

کراس‌لینکینگ قرنیه

این روش قرنیه را برای درمان قوز قرنیه (بیماری‌ای که در آن قرنیه نازک و برآمده می‌شود) تقویت می‌کند.

‌

جراحی شبکیه

جراحی شبکیه بیماری‌های موثر بر شبکیه را درمان می‌کند.

• زمان جراحی: بسته به روش خاص شبکیه متفاوت است (به‌عنوان مثال، ترمیم پارگی شبکیه می‌تواند 1-3 ساعت طول بکشد).
• نوع بیهوشی: معمولاً بی‌حسی موضعی با آرام‌بخش، یا در برخی موارد بیهوشی عمومی.
• دوره اولیه بهبودی: چندین هفته تا ماه برای بهبود بینایی.
• مدت اقامت در بیمارستان: سرپایی یا اقامت کوتاه شبانه، بسته به روش.
• نظارت توصیه شده پس از ترخیص در ایران: چندین هفته تا ماه برای بهبودی شبکیه.
• زمان تخمینی بازگشت به کار/فعالیت‌های عادی: 2-8 هفته یا بیشتر، بسته به روش و بهبودی فردی.

ویترکتومی

این شامل برداشتن زجاجیه (ماده ژل‌مانند که چشم را پر می‌کند) و انجام سایر اقدامات روی شبکیه است.

ترمیم پارگی شبکیه

جراحی برای اتصال مجدد شبکیه جدا شده.

درمان دژنراسیون ماکولا

تزریق یا درمان لیزری برای مدیریت دژنراسیون ماکولا.

‌

جراحی پلک (بلفاروپلاستی)

جراحی پلک عملکرد و ظاهر پلک‌ها را بهبود می‌بخشد.

• زمان جراحی: 1-3 ساعت، بسته به وسعت جراحی.
• نوع بیهوشی: معمولاً بی‌حسی موضعی با آرام‌بخش.
• دوره اولیه بهبودی: 1-2 هفته برای کاهش تورم و کبودی.
• مدت اقامت در بیمارستان: معمولاً سرپایی.
• نظارت توصیه شده پس از ترخیص در ایران: چند روز تا یک هفته برای پیگیری اولیه.
• زمان تخمینی بازگشت به کار/فعالیت‌های عادی: 1-2 هفته، با اجتناب از فعالیت شدید.

اقدامات

• برداشتن پوست و چربی اضافی از پلک‌ها.
• اصلاح افتادگی پلک‌ها (پتوز).
• درمان بدشکلی‌های پلک.

‌

جراحی عضلات چشم (جراحی استرابیسم)

جراحی برای اصلاح چشم‌های نامرتب (استرابیسم).

• زمان جراحی: 1-2 ساعت.
• نوع بیهوشی: معمولاً بیهوشی عمومی، به‌ویژه در کودکان.
• دوره اولیه بهبودی: چند هفته برای تثبیت هم‌ترازی.
• مدت اقامت در بیمارستان: معمولاً سرپایی.
• نظارت توصیه شده پس از ترخیص در ایران: چند روز تا یک هفته برای پیگیری اولیه.
• زمان تخمینی بازگشت به کار/فعالیت‌های عادی: چند روز تا یک هفته.

ارزیابی و برنامه‌ریزی پیش از جراحی در ایران

یک ارزیابی کامل قبل از هر جراحی چشم ضروری است. این معمولاً شامل موارد زیر است:

معاینه جامع چشم

معاینه دقیق چشم‌ها، شامل آزمایش حدت بینایی، رفرکشن (برای تعیین شماره عینک شما) و بررسی ساختارهای چشم.

تست‌های تشخیصی

بسته به شرایط، آزمایش‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• توپوگرافی قرنیه: برای نقشه‌برداری از سطح قرنیه.
• توموگرافی انسجام نوری (OCT): برای به‌دست‌آوردن تصاویر دقیق از شبکیه و سایر ساختارهای چشم.
• تست میدان بینایی: برای ارزیابی بینایی محیطی.
• تست گلوکوم: برای اندازه‌گیری فشار داخل چشمی و ارزیابی سلامت عصب بینایی.

‌

بحث در مورد گزینه‌ها

چشم‌پزشک گزینه‌های جراحی مناسب، خطرات، مزایا و نتایج مورد انتظار را با شما در میان خواهد گذاشت.

روش جراحی چشم در ایران

روش جراحی خاص بسته به شرایط تحت درمان متفاوت است. با این حال، برخی اصول کلی اعمال می‌شود:

بیهوشی

جراحی چشم معمولاً تحت بی‌حسی موضعی انجام می‌شود، به این معنی که چشم با قطره چشمی یا تزریق بی‌حس می‌شود. در برخی موارد، آرام‌بخش یا بیهوشی عمومی ممکن است استفاده شود.

تکنیک جراحی

جراح اقدامات لازم را با استفاده از ابزارهای میکروسرجری و تکنیک‌های پیشرفته انجام خواهد داد.

مدت زمان

مدت زمان جراحی بسته به روش متفاوت است.

بهبودی

زمان بهبودی بسته به جراحی متفاوت است. برخی روش‌ها بهبودی سریعی دارند، در حالی که برخی دیگر زمان بیشتری نیاز دارند.

مراقبت‌های پس از عمل و بهبودی در ایران

مراقبت پس از عمل برای یک نتیجه موفقیت‌آمیز بسیار مهم است. این شامل:

قطره‌های چشمی

قطره‌های چشمی معمولاً برای جلوگیری از عفونت، کاهش التهاب و تسریع بهبودی تجویز می‌شوند.

محافظت از چشم

ممکن است لازم باشد برای محافظت از چشم خود از محافظ چشم یا عینک استفاده کنید.

محدودیت‌های فعالیت

ممکن است لازم باشد برای مدتی از برخی فعالیت‌ها، مانند شنا یا ورزش‌های شدید، خودداری کنید.

مواعید پیگیری

ویزیت‌های پیگیری منظم با چشم‌پزشک برای نظارت بر بهبودی و ارزیابی بینایی ضروری است.

جراحی چشم در ایران: چه انتظاری داشته باشید

بیمارانی که جراحی چشم را در ایران در نظر می‌گیرند، می‌توانند انتظار داشته باشند:

چشم‌پزشکان بسیار ماهر

چشم‌پزشکان ایرانی به‌خوبی آموزش دیده‌اند و در انجام طیف گسترده‌ای از جراحی‌های چشم باتجربه هستند.

فناوری پیشرفته

کلینیک‌ها و بیمارستان‌های چشم در ایران مجهز به فناوری‌های پیشرفته برای تشخیص و درمان هستند.

مراقبت جامع

بیماران در طول کل فرآیند درمان، از ارزیابی پیش از جراحی تا پیگیری پس از عمل، مراقبت جامعی دریافت می‌کنند.

مقرون‌به‌صرفه بودن

جراحی چشم در ایران ممکن است در مقایسه با برخی کشورهای غربی مقرون‌به‌صرفه‌تر باشد.